به نام خدا
فرهنگ عزداري در منطقه ي دوسرشمار در سال ۱۳۹۱ برابر با محرم ۱۴۳۴
در اين قسمت مطالب كه برگرفته شده از وب سايت دو سرشمار است - به توضيحي از اول محرم پرداخته مي شود
غروب شب اول محرم متولی حسینیه در هر روستا با روشن نمودن بلندگو و پخش نوحه حسینی و اذان مغرب به همگان اعلام می کند که عزای حسینی فرا رسیده است و حسینیه (تکیه) گرم و روشن است و اهالی بومی (دویگار) بعد از صرف شام در منزل به حسینیه رفته و دو رکعت نماز تحیت می خوانند و گاهی مداحی مختصری انجام می شود و پس از آن درباره هرچه بهتر برگزار شدن دهه محرم تبادل نظر می گردد.
مخصوصا در فصل سرما و زمستان نسبت به آماده نمودن هیزم و رفت آمد هیئت های عزادار توجه و جدیت خاصی نشان می دهند. از شب اول تا شب ششم عزاداری ونوحه سرایی در داخل” تکایا” ی هر روستا انجام می شود و از روز ششم هیئت ها ی هر محل از شهرهای استان مازندران و سمنان و دیگر مناطق به روستا ی خود می آیند. که حقیقتا یک شور و هیجانی زیبا محله ها را فرا می گیرد ” دویگارها” احساس غرور مذهبی عجیبی پیدامی کنند از که می بینند فرزندانشان در قالب هئیت ها ، شال های سبز و سیاه برای عزای سالار شهیدان آقا اباعبدالله الحسین (ع) بستند و به محل آمده اند تا در بر پایی عزای حسینی تکایا را گرم و با شکوه نمایند. جدا شور وصف ناپذیری محل را فرا می گیرد “دیویگارها” از دیدن فرزندان عزادار حسین (ع)خود بسیارخرسندند وهمچنین افراد هیئت از قرار گرفتن در کنار اهل محل فقط برای عزاداری حسینی که نصیبشان شده با نشاط می باشند. در برخی موارد “دویگارها” در جلو هیئت قربانی می کنند. در روز ششم محرم متولیان حسینیه های هر روستا “علم ها” را لباس می پوشانند . هرروستا دارای یک تا دو “علم ” به عنوان نمادعزای حسینی می باشد
هيات عزداران تيله بن از روز ششم ماه محرم با دو دستگاه ميني بوس وارد محل مي شوند- امسال در تاريخ ۱/۹/۹۱ روز چهارشنبه يك دستگاه عزداران زودتر به محل رفتند و يك دستگاه ديگر ميني بوسبا عزداران روز جمعه انشا ءالله به محل مي رسد.در هنگام رسيدن هيات عزداران يك شور و هيجاني خوب در محل ايجاد مي شود .
در روستای “تیله بن” غیر از دو “علم ” یک “نخل” به عنوان شبه تابوت امام حسین (ع)وجود دارد که قدمت آن بنا به قول بزرگان به هفتصد سال می رسد که در روز ششم و یا هفتم محرم لباس مخصوص آن که بیشتر از پرچم های عزا می باشد ، پوشیده می شود،که در روز عاشورا توسط عزاداران به امامزاده برده می شود.
در شب ششم خرج دهی (شام دهی)اهالی هر روستا شروع می شود. در این شب حسینیه ها پراز جوانان عزاداراست و قبل از شام و روضه خوانی از طرف هئیت نوحه سرایی مفصلی انجام می شود و بعد از روضه،شام صرف می گردد. برنامه های خاص هر روستا از صبح روز هفتم شروع می شود. قابل ذکر است با توجه به اینکه “واوسر قدیم” درطول سال خالی از سکنه می باشد و تنها یک باب مسجد پا برجاست ،بعضی از جوانان و پیران این روستا که در شهرهای مازندران و سمنان سکونت دارند در روز هفتم خودشان را به واوسر قدیم می رسانند تا عزای حسینی را مثل گذشته در این مسجد بر پا کنند . اجرشان با آقا اباعبدالله باشد! انشاء الله! ضمنا جوانان هئیتی روستای تیله بن درشب ششم به امام زاده میرافضل می روند و مدتی نوحه سرایی می نمایند .
در روز هفتم محرم اهالی عزادار روستای “قلعه و پایین ده” به صورت دسته ی سینه زنی و زنجیر زنی همراه با دو “علم ” جهت عرض تسلیت عزای حسین (ع) به روستا بالاده می روند و در ابتدای ورود به محل ، زنان روستا با دود کردن اسپند (اسفن) زودتر از دیگران به استقبال عزاداران می روند. و بعد از اینکه دسته عزاداران “قلعه وپایین ده “به اول محل بالاده رسیدند در مقابل ،عزاداران بالاده با “علم “و سینه زنی به استقبال می آیند و در یک فاصله پنجاه متری می ایستند و “علم” های دو طرف درجلو دسته قرار می گیرد و طبق یک رسم دیرینه شروع به” سوال وجواب” بدین شرح می نمایند. آغاز سلام از طرف مهمانان می باشد که یک نفر با صدای رسا و بلند یک ” مصرع” سوال می گوید وجوابش از طرف میزبان داده می شود که:
س:سلام مابه شما جمله ای عزاداران ج: علیک ما به شما باد از ره احسان
س:عزای کیست که دارید جمله شیون وشین ج :عزا شاه شهیدان بدان امام حسین
س… ج…
که در چند بیت به صورت مثنوی ، شرح واقعه ی سوزناک کربلا بیان می شود و در پایانمهمان :
س:اجازه هست و بیاییم و ما در آن محضر
ج:اجازه هست و بفرمایید جملگی یک سر
در این هنگام اول “علم” ها شروع به سلام دهی می کنند وبعد دسته ی عزاداران بعد تسلیت گفتن به صورت سینه زنی وارد حسینیه می شوند و میزبانان از مهمانان عزادار پذیرایی مختصری می نمایند. در حسینیه رسم بر این است که از طرف مهمانان یک نفر به نوحه سرایی و سینه زنی می پردازد. و بعد از آن دسته عزادار “قلعه و پایین ده” به طرف روستای “تیله بن” حرکت می کنند و در ابتدای محل “تیله بن” به همان شیوه ،مورد استقبال قرا می گیرند و به “سوال و جواب” می پردازند . و بعد از پذیرایی در حسینیه و نوحه سرایی با بدرقه اهالی “تیله بن” به طرف “واوسر قدیم ” می روند و درآنجا هم مورد استقبال گرم قرارگرفته وپس از انجام “سوال وجواب” به حسینیه می روند و عزا داری می کنند. گاهی عزاداران قلعه وپایین ده ناهار را در کنار عزاداران “واوسر” صرف می کردند وبعد از آن به روستای خود بر می گشتند .
در هر روستای منطقه تا پایان عاشورا مراسم عزاداری وشام دهی انجام می شود .
روز هشتم محرم طبق رسم دیرینه ی مذهبی ، اهالی روستای “بالاده” با دو علم در هئیت عزادار ی یه جهت عرض تسلیت شهادت امام حسین (ع) و یارانش به طرف روستای قلعه می روند و پس از به جا آوردن مراسم استقبال از طرف “قلعه سری ها” و پذیرایی و نوحه سرایی به طرف روستای “پایین ده” حرکت می نمایند و در اینجا هم مثل شیوه دیرینه مراسم “سوال وجواب” و پذیرایی و به طرف روستای “تیله بن” حرکت می کنند(تما م این دسته روی ها در روز و به صورت پیاده روی انجام می شود) و در روستای “تیله بن” مورد استقبال قرار می گیرند و پس از “سوال وجواب” و پذیرایی در حسینیه و نوحه سرا یی به طرف “واوسر” می روند و در آنجا هم مثل سایر روستای منطقه مورد استقبال گرم قرار گرفته و پس از صرف ناهار به طرف بالاده بر می گردند .خوشبختانه چند سالي است كه عداران منطقه به واوسر قديم هم مي روند همچنانكه ذكر شد اهالي واوسر از روز هشتم تا دهم محرم در مسجد واوسر قديم به عزاداري مي پردازند.
در روز نهم ماه محرم دسته عزادار روستا ی “واوسر قدیم وجدید” به صورت دسته با یک “علم” به “تیله بن” و سپس به بالاده و قلعه و پایین ده می روند و مثل همان شیوه سنتی مورد استقبال گرم قرار می گیرند و بعد از انجام “سوال وجواب ” در تمام روستاها و صرف ناهار در”قلعه وپایین ده” به طرف واوسر برمی گردند.
در روز نهم محرم دسته عزاداران تیله بن با یک “علم ” به طرف روستای “بالاده “و ” قلعه و پایین ده”می روند و غروب “تاسوعای” حسینی به طرف “واوسر قدیم” جهت عزاداری حرکت می کنند و تمام رسم و رسوم عزاداری حسینی را مثل سایر روستاها به انجام می رسانند و شب هنگام به محل برمی گردند. به غیر از عزداری در این دسته روی ها که در تمام روستا ها هر ساله متداول است اینکه در هر روستا اگر جوانی درسال گذشته در بین عزداران بوده ولی امسال جایش خالی است از طرف عزادارن یادآوری می شود و نوحه گری می گردد. رسم دیگر عزاداری در شب عاشورا “تکیه سلام”است که تا نزدیکی صبح دم ادامه دارد در این رسم عده ای از جوانان هر محل در تاریکی شب با نوحه های سوزناک شب آخر عمر امام حسین(ع)به حسینیه ی همجوار رفته و مدتی نوحه گری خالصانه را به دور از هر گونه “علم” و “سنج” و “بوق” و چشم دیگران انجام می دهند که حقا لذت معنوی و شور وشعور حسینی آن از دیگر مراسم بیشتر است . نکته جالب اینکه در ساعت پایان وقتی جوانان عزادار در تاریکی مطلق از “بالاده” به طرف “قلعه” حرکت می کنند ، جوانانی از طرف “قلعه و پایین ده” به طرف “تیله بن” و جوانانی از طرف “تیله بن” به طرف “بالاده” حرکت می نمایند و هیچ کدام از دسته ها همدیگر را نمی بینند و این رسم تا ساعت سه شب ادامه دارد و شب عاشورای حسینی عزاداران معمولا تا صبح بیدار می مانند نماز و قرآن و دعای شب عاشورا می خوانند و کمتر کسی به خانه می رود .
رسم جانسوز دیگر “صبح خوانی”است که واقعا با تعدادی از جوانان وسالخوردگان با شور وصف نا پذیر در هنگام طلوع صبح لذت معنوی بسیار خاصی به انسان دست می دهد. و این رسم بعد از اذان صبح زمانی که فجر صادق در حال طلوع است انجام می شود . و زمزمه همخوانی آن این است:
که ای صبح صادق وا مشو
ای صبح صادق وا مشـو …
فردا حسین گــردد شهیـــد
از ظلـــــــم بیــــداد یزیــــد
حدود یک ساعت زبان حال حضرت زینب (س) و اطفال امام حسین(ع)از زبان قال عزاداران بیان می شود .(به نظر نگارنده دو رسم فوق در شب و صبح عاشورا از زیباترین وخالصانه ترین وسوزناکترین عزاداری است.)
ادامه دارد …
نگارش در تاريخ ۱/۹/۱۳۹۱
برگرفته از سايت دوسرشمار
سيد عقيل ساداتي تيله بني
